Strona główna
 
Judaica
Ulice, budynki, obiekty, tablice związane z ludnością żydowską w dzielnicy wola
ul. Żelazna róg Pereca

Jest to miejsce, na którym niegdyś stał potężny gmach Szkół Zgromadzenia Kupców. W latach trzydziestych mieściła się prywatna szkoła powszechna, gimnazjum męskie ogólnokształcące, męskie liceum handlowe, szkoła kupiecka, szkoła przysposobienia handlowego (dla subiektów).

Budynek z 1906 r. był dziełem znanego w całej Europie architekta Edwarda Goldberga (ur.1842 Warszawa) w stylu jak to nazwał J. Kasprzycki „pompatyczny berliński monumentalizm”.. Tu między innymi uczył się Władysław Szlengel poeta warszawskiego getta, który mieszkał przed wojną i w czasie getta na ul. Waliców 14. W czasie okupacji mieścił się szop Toebbensa. Asortyment ich wyrobów był rozległy od ubrań męskich i uniformów wojskowych aż do mebli i materiałów budowlanych. Po powstaniu w getcie warszawskim zostali prawdopodobnie wywiezieni do obozów pracy na Lubelszczyźnie i zostali zamordowani prawdopodobnie w listopadzie 1943 r.

W czasie walk w Powstaniu 1944 r. budynek został częściowo zrujnowany. Po upadku Powstania od 7 października 1944 do 18 stycznia 1945 r. stał się kryjówką dla 10 Żydów. Były to osoby związane węzłami pokrewieństwa, powinowactwa albo dobrej znajomości. Ich losy opisała Alisia Goldfarb po mężu Winawer (Najnowsze Dzieje, R.VII 1973) „Kronika 103 dni”. Opiekunem tej grupy i łącznikiem ze światem zewnętrznym był Edward Szubiński (zm.1971). Dzień wyzwolenia opisuje jeden z ukrywających się Szymon Rogoziński: !8 stycznia 1945 od rana słyszeliśmy głosy ludzkie i szum pojazdów nad naszymi głowami. Nie ulegało wątpliwości, ze nastąpiła jakaś zmiana… baliśmy się jednak wyjść na światło dzienne z naszej kryjówki… o 10-tej rano usłyszeliśmy stukanie: Edzik walił w klapę, która maskowała wejście do piwnicy… wykrzyknął: Warszawa jest wolna, wojsko polskie jest na ulicach Warszawy! Jesteście wolni. W piękny zimowy poranek szliśmy chodnikami ulic, obrzeżonych z każdej strony zwałami gruzów wysokości kilku metrów.
 
 
wolska bajkapowstancza wolaNasza Chłodnaparki wolikurier